O pozycji produktu w WITRYNIE decydują dwa indeksy dietetyczne: Indeks Potencjału Odżywczego NPI oraz Indeks Gęstości Odżywczej NDI. Produkty najbogatsze w witaminy, biopierwiastki, białko, błonnik pokarmowy i nienasycone kwasy tłuszczowe są lokowane na półkach WITRYNY zgodni z wyliczanym Indeksem Potencjału Odżywczego NPI. Indeks NPI determinuje kategorie produktu: premiumfoods (NPI<5), superfoods (NPI5), hiperfoods (NPI10) lub ultrafood (NPI20). Położenie w piramidzie określa cechy dietetyczne: im wyżej w piramidzie to produkt bogatszy w bioskładniki, a im bardziej po prawej stronie to produkt jest bardziej niskokaloryczny, a po lewej wysokokaloryczny.
Ocena dietetyczna została oparta o indeks gęstości energetycznej, indeks potencjału odżywczego i indeks gęstości odżywczej.
Ocena dietetyczna została oparta o indeks gęstości energetycznej, indeks potencjału odżywczego i indeks gęstości odżywczej.
- Indeks Gęstości Energetycznej EDI
EDI określa ona liczbę kilokalorii przypadającą na ustaloną jednostkę wagi/objętości żywności (najczęściej jest to 100 g lub 100 ml, ewentualnie porcję produktu). W praktyce oznacza to, że im mniejszą gęstością energetyczną charakteryzuje się produkt, tym większą jego porcję można zjeść. W zdrowej diecie istotne jest zatem, by w miarę możliwości zastępować składniki o wysokiej gęstości tymi o niskiej.
- doza (dawka) referencyjna
Unijne prawo żywnościowe reguluje komunikowanie składników odżywczych poprzez ustalone dozy – dawki, które dla witamin, biopierwiastków, błonnika i NNKT są określone poprzez tzw. „znaczącą ilość”, która w zasadzie odnosi się do 15% Referencyjnej Wartości Spożycia (RWS). Wynika z tego, by osiągnąć dzienne zalecane spożycie poszczególnych składników, np. witamin, trzeba spożyć 6-7 dawek referencyjnych każdego ze składników. Referencyjne Wartości Spożycia są określone w Załączniku XIII część B Rozporządzenia UE nr 1169/2011. Prawo unijne zakazuje komunikowania składników, które występują w niewielkiej ilości poniżej progu, wyznaczonego przez jedną dozę referencyjną (czyli <15% RWS).
Dozy referencyjne, obliczone na bazie 15% RWS są następujące:
| WITAMINY
DAWKI REFERENCYJNE |
wit.A |
wit. D |
wit. E |
wit K |
B1
tia |
B2
ryb |
B3
nia |
B5
pan |
B6
pir |
B7
bio |
B9
fol |
B12
kob |
wit. C |
| 120 mg |
0.75 mg |
1.8 mg |
11.2 mg |
0.16 mg |
0.21 mg |
2.4 mg |
0.9 mg |
0.21 mg |
7.5 mg |
30 mg |
0.37 mg |
12 mg |
|
| SKŁADNIKI MINERALNE
DAWKI REFERENCYJNE |
K |
Ca |
P |
Mg |
Fe |
Zn |
F |
Mn |
Cu |
J |
Se |
Mo |
Cr |
| 300 mg |
120 mg |
105 mg |
56.2 mg |
2.1 mg |
1.5 mg |
0.525 mg |
0.3 mg |
0.15 mg |
22.5 mg |
8.25 mg |
7.5 mg |
6.0 mg |
|
| BŁONNIK
DAWKI REFERENCYJNE |
błonnik |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| 3 g |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| KWASY OMEGA3
DAWKI REFERENCYJNE |
ALA |
EPA+DHA |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| 0.3 g |
40 mg |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
W przypadku napojów dawki referencyjne są o połowę mniejsze (7.5% RWS). Dopuszcza się też przeliczenie na porcje przyjmując 15% RWS dla porcji, jeżeli dane opakowanie zawiera wyłącznie jedną porcję.
- Indeks Potencjału Odżywczego NPI
Jest to kluczowy indeks dietetyczny określony jako suma punktów przyznanych za wszystkie oświadczenia żywieniowe odnoszące się do podstawowej „30” bioskładników, czyli witamin, składników mineralnych, białka, błonnika pokarmowego, jedno- lub wielonienasyconych kwasów tłuszczowych. Obowiązuje zasada 1 punkt za jedną dawkę referencyjną, przy czym maksymalna ilość punktów dla wybranego składnika (np. witaminy C lub fosforu) nie może być wyższa niż 3. Ponieważ dozy referencyjne związane są z ustalonymi prawnie oświadczeniami żywieniowymi, zachodzi relacja: 1 punkt za oświadczenie typu „źródło”, 2 punkty za oświadczenie typu „wysoka wartość” (2 dawki) i 3 punkty za oświadczenie typu „wysoka wartość” (3 dawki).
Dodatkowe punkty można jeszcze przyznać za pozostałe bioskładniki, takie jak bakterie probiotyczne, antyoksysdanty, polisacharydy, oligosacharydy, enzymy, czy też fosfolipidy oraz za określone matryce bioskładników, dających synegetyczne działanie terapeutyczne.
- Indeks Gęstości Odżywczej NDI
Jedną z najbardziej popularnych metod określania gęstości odżywczej jest Aggregated Nutrition Density Index (ANDI) autorstwa Joela Fuhrmana. Indeks ten przyjmuje wartość od 0 do 1000 i określa, ile składników odżywczych dostarczy się organizmowi, spożywając 1 kilokalorię konkretnego produktu. Operuje on rzeczywistą zawartością 34 składników odżywczych, w tym m.in. błonnika, wapnia, żelaza, magnezu, cynku, miedzi oraz witaminy A, E, C, K, B6 i B12.
Największą gęstość odżywczą mają zielone warzywa liściaste, np. jarmuż ma 1000, a szpinak 739 punktów. Najmniej składników mineralnych i witamin w stosunku do liczby kalorii znajduje się z kolei głównie w produktach, które powszechnie uchodzą za niezdrowe, np. białym pieczywie, frytkach, coli czy lodach. Pewne problemy budzi olbrzymie przecenienie warzyw liściastych w stosunku do podstawowych „zdrowych” produktów: np. jarmuż ma 1000 punktów, a łosoś 39, twaróg 18, jajko 13.
Na potrzeby Witryny Superżywności wprowadzono nowy Indeks Gęstości Odżywczej NDI oparty o dawki referencyjne przypadające na 1 kilokalorię produktu. Wzór do wyliczania tego indeksu jest następujący:
NDI = NPI/ EDI[kcal] * 100, gdzie EDI[kcal] jest wartością energetyczną produktu wyrażoną w kcal (poprawniej Indeksem Gęstości Energetycznej).
